Woensdag 18 oktober 2017

Toespraak tgv uitreiking cultuurprijs

Geschreven door Gijs Degrande op 21-01-2017

Beste dames en heren,

Geachte genodigden, in al uw titels en hoedanigheden,

Beste vrienden van de culturele raad,

Beste genomineerden,

Een goeieavond,

Vooreerst wil ik iedereen die heeft meegeholpen om deze mooie avond mogelijk te maken van harte bedanken. In bijzonder de mensen van de culturele raad voor de puike organisatie, de vakjury die deskundig en plichtsbewust haar werk heeft gedaan en ook onze medewerkers van het OC en de cultuurdienst voor de professionele ondersteuning die wij ook dagdagelijks mogen ervaren. Ik denk dat de uitreiking van de cultuurprijzen ondertussen een vaste waarde geworden is in Beernem. Dank daarvoor.

In september 1895 kwam Paul Gaugain, vriend van Vincent Van Gogh en bekend Frans schilder, na een bewogen leven aan in het havenstadje Papeete op Tahiti. Zijn gezondheid was toen al niet zo best en hij liet in de regio van de haven het huisje bouwen waar hij ook zijn laatste jaren zou slijten. Zijn ziekte maakte het hem bijna onmogelijk om te schilderen. Toch wou hij nog één groot schilderij maken. Getiteld : ‘Waar komen we vandaan? Wat zijn wij? Waar gaan wij heen?’. Het werd een enorm kunstwerk over een kinderlijk paradijs waarbij elk detail, elk gebaar, elke vorm symbool stond en een betekenis kreeg. Het reusachtige schilderij werd één van de meest iconische meesterwerken uit de kunstgeschiedenis.

Het is geen toeval dat de vragen waar de schilder in 1898 op dat eiland in de Stille Zuidzee mee worstelde, wellicht de meest universele en tijdloze dilemma’s zijn die er bestaan. Iedereen hier heeft er wel eens over nagedacht, bibliotheken zijn erover volgeschreven en kunstenaars zijn er bijna per definitie mee bezig. En dat is in deze bewogen 21ste eeuw meer dan ooit het geval. Meer dan ooit blijkt identiteit, eigenheid, afkomst en toekomst en hoe men daar tegenover staat, het voorwerp van debat en van reflectie. Wie en wat maakt ons tot wat we zijn? Grote vragen en complexe antwoorden. Antwoorden waarvoor we soms een aanzet kunnen vinden in kunst. En daarbij komen we tot het centrale thema van deze avond.

Dames en heren,

Kunst is in staat om betekenis te geven, kunst kan in al haar veelzijdigheid iets betekenen. Voor jou, voor mij, voor ons twee of voor een grote groep mensen. Wanneer dat lukt, geeft kunst inhoud aan cultuur. En het is mijn persoonlijke overtuiging dat dat overkoepelende en samenbindende verhaal noodzakelijk is om mensen en een samenleving bij elkaar te houden. Zoals Gaugain zijn antwoord zocht in het neerschilderen van zijn dromen en verlangens op dat immense doek in Tahiti , zo geeft kunst ook vandaag nog inhoud. De gave om mensen te inspireren, te enthousiasmeren, in de war of in ontroering te brengen, is misschien wel één van de mooiste en meest wonderlijke talenten die er bestaan.

En vandaag hebben we alvast twee zo’n opmerkelijke talenten gezien. Het doet me dan ook bijzonder veel plezier dat we deze mensen vandaag extra in de kijker kunnen zetten. Beste Rik, beste Stefaan, nogmaals mijn oprechte waardering en bewondering voor wat jullie doen, wat jullie met jullie werk weten te bereiken. En ongetwijfeld nog gaan bereiken.

En het is onmogelijk, en de jury zal dat onderschrijven, onmogelijk om op een goede manier kunst en vaardigheden te vergelijken. Een kunstenaar zet geen snelste tijd neer of scoort het meeste punten. Deze cultuurprijzen zijn dan ook geen competitie maar een erkenning en appreciatie. En als er al een vergelijking mogelijk zou zijn, dan is het wel dat beide heren echte vakmannen zijn, hun materiaal kennen, beheersen en daarmee op een bijzondere manier omgaan. Rik met metaal en brander; Stefaan met pen, verf en hout. En die uitzonderlijke eigenschap, dat vakmanschap, die liefde voor zijn materiaal en de kunde om daarmee om te gaan en te creëren, vinden we ook bij onze laatste laureaat van deze avond. En ik denk dat stillaan het moment gekomen is om ook de cultuurprijs 2016 uit te reiken. Waar de twee vorige laureaten nog aan het begin of te midden van hun creatieve loopbaan staan, wordt de cultuurprijs traditiegetrouw uitgereikt voor een volledige carrière, een oeuvre

[enveloppe – overhandigen – Jef even in de zetel]. 

Dames en heren,

Daarnet vertelde ik over de Franse schilder Gaugain, die in zijn laatste grote meesterwerk symboliek opnam en verwerkte tot in elke vorm en detail. Die kracht herkennen we ook bij Jef Claerhout. In zijn beelden, zijn verhalen van metaal, verwijst Jef naar oude folklore en mythologie. Vaak met een vleugje humor en ironie, maar evenzeer ontwapend en raak. Denken we aan de vele bijzondere figuren die we herkennen uit oude volksverhalen en fabels, aan bijvoorbeeld het beeld van Papageno, de natuurmens uit De Toverfluit van Mozart, voor de Brugse stadschouwburg.  Denken we aan de beeldengroep Tijl Uilenspiegel in Damme, denken we aan de Vogels op een boom in Ter Doest, de Paardekoppen in Brugge. En zo kan ik nog even doorgaan.

Wie door Vlaanderen rijdt, komt wel een beeld van Jef Claerhout tegen. Ik was dan ook bijzonder blij en fier om enkele jaren terug het beeld van Jef Claerhout naast het Schepenhuys in Oedelem te mogen onthullen.

En het is opmerkelijk dat zijn werk – misschien meer nog dan de kunstenaar zelf- bekend is bij het brede publiek. Gisteren, vandaag en dat zal morgen niet anders zijn. Niet alleen omwille van het beeld op zich of door de vaak prominente ligging in een stad of dorp. Maar vooral omdat het beeld en de plek vaak in elkaar zijn opgegaan, één zijn geworden. En dan kunnen we opnieuw een indrukwekkende reeks beelden opnoemen, zoals bijvoorbeeld Briek Schotte in Kanegem, Tanneke in Tielt, Fonske in Leuven of het Paard van Viven. Of mijn persoonlijke favoriet Marieke aan de Coupure, – en ik heb het Jef al eens verteld- het eerste meisje op wie ik verliefd ben geworden.  ‘Ay Marieke Marieke’.

Dames en heren,

Jef Claerhout heeft letterlijk en figuurlijk vorm gegeven, zijn bronzen beelden geven ons betekenis. Ze betekenen iets. Jef CLaerhout heeft met zijn kunst vorm en inhoud gegeven aan onze cultuur. En daarvoor, Jef, zijn u bijzonder erkentelijk.

Proficiat en bedankt!